ग्रामपंचायत कुंडल ता. पलूस जि. सांगली

          कुंडलच्या पश्चिमेस सह्याद्रीचा पूर्व-पश्चिम अशा एक डोंगराचा फाटा आहे. तो फाटा कुंडलगावाजवळ गोलाकार म्हणजेच कुंडलाकार आहे. डोंगराच्या दक्षिण बाजूस गोलाकार डोंगराचा फाटा आहे तिथे जैनधर्मीयांचे तीर्थक्षेत्र झरी पार्श्वनाथ आहे तसेच या डोंगराच्या नैऋत्य बाजूस वीरभद्र देवस्थान आहे. एकूण या गोलाकार डोंगराच्या कुशीत वसलेले म्हणून हे कुंडल. चारी दिशांना असलेल्या चार गणेशांची कृपाछायेत विसावलेले कुंडल गाव हे अडीच तीन हजार वर्षापूर्वी कुंडल हे एक सर्वांगिण प्रगती झालेले श्रेष्ठतम असे नगर होते. इ.सन. 500 ते 1200 पर्यंत या नगराला राष्ट्राचा दर्जा प्राप्त होता. ते कुंतल राष्ट्र म्हणून ओळखळे जात होते. या राष्ट्रावर चालुक्य, राष्ट्रकूट, कदंबांची घराणी राज्य करत होती. हा प्रदेश सुसंस्कृत, वैभवशाली असाच होता. सत्येश्वर राजाची पाढरी अशी या गावाची प्राचीन ओळख सांगितली जाते. कुंडल हे कुंतल राष्ट्राच्या राजधानीचे गाव होते. आजही सह्याद्रीच्या पायथ्याला राजवाडा म्हणून संबोधले जाते. इस्लामी आक्रमणे या भागावरही झाली. त्यातूनही पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेल्या हिंदवी स्वराज्याचा भाग बनण्याचे भाग्य या प्रदेशाला लाभले. पेशवाईमध्ये मात्र पेशवाईचा 1818 साली अंत झाल्यानंतर ब्रिटिश राजवटीमधील अनेक संस्थानापैकी एका संस्थानातील गाव. औंध संस्थानचा हा एक तालुक्याचा गाव होता.
          सत्येश्वर राजाची पांढरी ही "कुंडल'ची प्राचिन ओळख! वीरभद्र व पार्शवनाथ ही दोन अनुक्रमे लिंगायत आणि जैन धार्मिक स्थळे असणाऱ्या सह्याद्रीच्या पायथ्याला.........पुढे वाचा